Petrol Fiyatlarının Enflasyon Üzerindeki Etkisi Artıyor
Petrol fiyatlarındaki artış, enflasyon üzerinde yeni baskılar oluşturabilir. Brent ve WTI fiyatları yükseliyor.
Petrol fiyatları, 2024 ortasından bu yana aşağı yönlü bir seyir izlerken, son günlerde yeniden yükselişe geçti. Brent ve WTI petrol fiyatları, yaklaşık yedi ayın zirvesine yaklaşarak, “baz etkisi”nin tersine dönmesine neden oldu. Bu durum, ABD Merkez Bankası’nın (Fed) faiz indirimlerini zorlaştırabilecek yeni bir enflasyon baskısı yaratma potansiyeline sahip.
Yılın başında ekonomik aktivitedeki toparlanma ve ABD-İran arasındaki artan jeopolitik gerilim, petrol fiyatlarını son yedi ayın en yüksek seviyelerine taşıdı. ABD ham petrolü (WTI) 67 doların üzerine çıkarken, Brent petrol 72 doları aştı. Böylece, yıl başından bu yana WTI fiyatındaki artış yaklaşık yüzde 15, Brent’teki artış ise yüzde 20 civarına ulaştı.
Yıllık fiyat karşılaştırmaları açısından önemli bir gelişme, Brent petrolün bir yıl öncesine kıyasla yalnızca yüzde 2 daha ucuz olması. Ocak başında bu oran yaklaşık yüzde 30 daha düşük seviyelerdeydi. Bu durum, petrolün enflasyon hesaplamalarında önemli bir rol oynayan “baz etkisi”nin dezenflasyonist etkisini hızla kaybettiğini gösteriyor. Ağustos 2024’ten bu yana yıllık enflasyon üzerinde aşağı yönlü baskı oluşturan petrol, artık enflasyonu yukarı çeken bir unsura dönüşebilir.
Eğer bu senaryo gerçekleşirse, Fed’in faiz indirimlerini gerekçelendirmesi zorlaşabilir. Fed, çekirdek enflasyona odaklansa da, artan petrol fiyatları üretim ve hizmet maliyetlerini artırarak bu maliyetleri tüketiciye yansıtabilir.
Petrolün ABD ekonomisi üzerindeki etkisi geçmişe kıyasla azalmış olsa da, hâlâ önemli bir kalem olarak öne çıkıyor. Ulaştırma ve motor yakıtı giderleri, tüketici fiyat endeksi (TÜFE) sepetinin yaklaşık yüzde 16’sını oluşturuyor. Bu oran, barınma dışında en yüksek paya sahip kategori. 2023 tarihli bir Fed çalışmasına göre, petrol fiyatlarında kalıcı yüzde 10’luk bir artış, gelişmiş ekonomilerde manşet enflasyonu yaklaşık 0,4 puan yukarı çekebiliyor. EY Parthenon Başekonomisti Gregory Daco’ya göre ise, petrol fiyatlarında kalıcı 10 dolarlık bir artış, ABD yıllık enflasyonunu 0,2 puana kadar yükseltebilir.
Bu artış sınırlı görünse de, petrol fiyatları bu yıl yaklaşık 10 dolar yükselmiş durumda. Fed’in tercih ettiği enflasyon göstergesi ise hâlihazırda yüzde 3 civarında ve yukarı yönlü bir eğilim sergiliyor. Atlanta Fed Başkanı Raphael Bostic, enflasyonun yüzde 2 hedefinden uzaklaşması halinde faiz artışlarının yeniden gündeme gelebileceğini belirtti. Bostic, “Enflasyon yanlış yöne giderse para politikası buna yanıt vermek zorunda kalır” ifadelerini kullandı.
Piyasalarda temkinli bir hava hâkimken, 1970’lerdeki gibi tam ölçekli bir petrol şoku beklenmiyor. Küresel petrol üretimi günde yaklaşık 106 milyon varil seviyesinde. JPMorgan analistlerine göre, gelecek yıl “aşırı arzı” önlemek için üretimde yaklaşık 2 milyon varillik bir kesinti gerekebilir. Bu durum, olası bir ABD-İran geriliminin yaratacağı arz şokunun kısmen telafi edilebileceğine işaret ediyor. Ancak, jeopolitik risk primi artmış durumda. Ocak ayından bu yana Washington’un Tahran’a yönelik söylemi sertleşirken, petrol fiyatı yaklaşık 10 dolar yükseldi. İran’da düşük olasılıklı da olsa tam ölçekli bir çatışma ihtimali, özellikle küresel üretimin yaklaşık yüzde 20’sinin geçtiği Hürmüz Boğazı nedeniyle fiyatları ciddi biçimde yukarı taşıyabilir.
Petrol fiyatlarındaki yükseliş, enflasyon üzerinde yukarı yönlü baskı yaratabilecek olsa da, ABD Yüksek Mahkemesi’nin Trump’ın geniş kapsamlı tarifelerine karşı verdiği karar gibi gelişmeler enflasyon üzerinde dengeleyici bir rol oynayabilir. Ayrıca emtia piyasasında tablo homojen değil; mısır ve buğday gibi bazı ürünler geçen yıla göre daha ucuzken, bakır ve bazı metaller belirgin şekilde daha pahalı. Ancak, enflasyonun beş yıldır Fed hedefinin üzerinde seyrettiği bir ortamda, petrolün dezenflasyonist etkisinin kaybolması, politika yapıcılar için ek bir risk unsuru anlamına geliyor. Körfez’den gelecek haber akışı, Fed’in faiz patikası açısından önümüzdeki dönemde daha yakından izlenecek.
Kaynak: Reuters
