Hürmüz Boğazı için kritik görüşme: Petrol rahatlayabilir
Hürmüz Boğazı’nda gemi geçişlerini kısmen artıracak geçici düzenleme Umman’da görüşülecek. Anlaşma, petrol fiyatlarını etkileyebilir.
İran ile Körfez ülkeleri, Hürmüz Boğazı’ndaki deniz trafiğini kısmen yeniden canlandırabilecek geçici düzenlemeyi bugün Umman’da görüşecek. Brent petrolün 108 dolar civarında seyrettiği bir dönemde yapılacak toplantı, enerji piyasalarının yönü açısından yakından izleniyor.
Umman’ın Salalah kentindeki buluşmada, Körfez İşbirliği Konseyi ülkelerinin dışişleri bakanları ile İranlı yetkililer bir araya gelecek. Görüşmelerin merkezinde, aylardır süren deniz ulaşımı krizini hafifletmek ve ticari gemiler için daha güvenli bir geçiş mekanizması oluşturmak bulunuyor.
Toplantı, ABD ve İsrail’in İran’a yönelik askeri operasyonlarının ardından Tahran ile Körfez ülkeleri arasında gerçekleştirilecek ilk üst düzey ortak temaslardan biri olma özelliği taşıyor. Umman ve İran arasında haftalardır sürdürülen ikili görüşmelerde şekillendirilen planın, toplantıda Körfez ülkelerinin değerlendirmesine sunulması bekleniyor.
Geçici geçiş koridoru önerisi
Masadaki formüle göre gemilerin Hürmüz Boğazı’na İran tarafındaki sulardan girmesi, Umman tarafındaki sulardan ise çıkması öngörülüyor. Tamamen açılması şu aşamada mümkün görünmeyen boğazda bu yöntemle ticari taşımacılık için daha öngörülebilir bir güzergâh oluşturulması amaçlanıyor.
Anlaşmaya varılması halinde Hürmüz üzerinden gerçekleştirilen petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz sevkiyatlarının bir bölümünde kademeli normalleşme başlayabilir. Trafiğin artması, son dönemde petrol fiyatlarına yansıyan jeopolitik risk priminin düşmesine de katkı sağlayabilir.
Brent petrolün sabah saatlerinde 108 dolar civarında işlem görmesi, piyasaların gelişmelere verdiği önemi ortaya koyuyor. Fiyatların hafta içinde 109 doların üzerine çıkmasının ardından Hürmüz Boğazı’ndaki geçişlerin artabileceğine ilişkin somut bir işaret, yükseliş baskısını sınırlayabilecek başlıca gelişmeler arasında değerlendiriliyor.
Ancak önerilen düzenleme, Hürmüz Boğazı’nın tamamen ve kalıcı olarak açılması anlamına gelmiyor. Körfez ülkeleri geçici mekanizmanın güvenli geçiş sağlamasını isterken İran’ın boğaz üzerinde kalıcı kontrol veya ücretlendirme yetkisi kazanmasına karşı çıkıyor.
Kalıcı çözümün önündeki ABD engeli
Hürmüz’de kalıcı normalleşmenin önündeki en büyük sorun, İran ile ABD arasındaki anlaşmazlıklar olarak öne çıkıyor. Tahran yönetimi yaptırımların kaldırılmasını, petrol ihracatına daha geniş kapsamda izin verilmesini ve dondurulan bazı varlıklarına erişimin yeniden sağlanmasını talep ediyor.
Bu başlıklarda kapsamlı bir uzlaşma sağlanmadığı sürece Hürmüz Boğazı’ndaki deniz trafiğinin savaş öncesi seviyelere dönmesinin zor olduğu belirtiliyor. Bu nedenle Umman’daki görüşmelerden çıkabilecek bir anlaşma, kalıcı çözümden ziyade piyasalara geçici bir nefes aldıracak adım olarak görülüyor.
Bölgedeki deniz güvenliği riski Hürmüz ile sınırlı kalmıyor. Yemen’de Husilerin Kızıldeniz kıyılarındaki faaliyetleri, Babülmendep çevresinde ticari gemiler açısından tehdit oluşturmaya devam ediyor. Enerji piyasaları bu nedenle dünyanın iki kritik deniz geçidindeki gelişmeleri birlikte takip ediyor.
Hürmüz Boğazı’nda geçici bir koridor oluşturulması, Körfez ülkelerinin petrol ihracatının yanı sıra küresel enflasyon ve faiz beklentileri bakımından da önem taşıyor. Deniz taşımacılığının artması petrol fiyatları üzerindeki baskıyı azaltabilirken görüşmelerin sonuçsuz kalması, 100 doların üzerindeki fiyatların daha uzun süre korunması riskini artırabilir.
