Yüksek Teknoloji ve Katma Değerle Türkiye’nin İhracat Gücü Artıyor
Serbest bölgeler, yüksek teknoloji ve katma değerli ihracatla Türkiye’nin küresel rekabetteki konumunu güçlendiriyor.
Hüseyin VATANSEVER
Türkiye’de 1985 yılında yürürlüğe giren “Serbest Bölgeler Kanunu”, ülke ekonomisinde önemli bir dönüm noktası oluşturdu. 1987 yılında Mersin Serbest Bölgesi’nin açılmasıyla birlikte, bu modelin hayata geçmesi, Türkiye’nin ihracatında kayda değer bir gelişim sağladı.
Serbest bölge modeli, Türkiye’nin serbest piyasa ekonomisine geçiş yaptığı dönemde, ihracata dayalı yatırım ve üretimi teşvik etmek, doğrudan yabancı yatırımları artırmak, işletmeleri ihracata yönlendirmek ve uluslararası ticareti geliştirmek amacıyla oluşturuldu. Bugün, Türkiye’de toplam 19 serbest bölge faaliyet göstermektedir.
Avrupa Birliği’ne tam üyelik süreci tamamlanana kadar, serbest bölgeler gümrük rejimleri açısından Türkiye Gümrük Bölgesi dışında, menşe hükümleri bakımından ise içinde sayılmaktadır. Bu durum, serbest bölgelere gönderilen malların ihracat rejimine, bu bölgelerden Türkiye’ye gelen malların ise serbest dolaşıma giriş rejimine tabi olmasını sağlıyor.
Sonuç olarak, serbest bölge kullanıcıları, yurtdışından gümrük vergisi ödemeden, Türkiye’den ise KDV’siz mal ve hizmet alabiliyor. Böylece serbest bölgelerde, yurt içi ve yurt dışı arasında dört yönlü ticaret imkanı doğuyor.
Haziran 2026 itibarıyla, serbest bölgelerde toplam 1.942 firma faaliyet göstermekte. Bu dönemde verilen 2.803 faaliyet ruhsatının 2.134’ü yerli, 669’u ise yabancı kullanıcılara tahsis edilmiştir. Ayrıca, bu bölgelerde 86.909 kişi istihdam edilmektedir.
Ticaret Bakanlığı Serbest Bölgeler Genel Müdürlüğü verilerine göre, Haziran 2026 itibarıyla serbest bölgelerin dış ticaret fazlası, 2025 yılının aynı dönemine göre yüzde 37,3 artarak yaklaşık 410 milyon dolar olarak gerçekleşti. Ocak-Haziran 2026 döneminde ise bu fazla yüzde 16 artışla 2,5 milyar dolara ulaştı.
Serbest bölgelerde, 2026 yılının Haziran ayında yurtdışı ve Türkiye ile toplam ticaret hacmi yüzde 32 artarak 2,7 milyar dolara yükseldi. Yılın ilk yarısında ise toplam ticaret hacmi yüzde 3,8 artışla 14,3 milyar dolar olarak kaydedildi. Ocak-Haziran 2026 döneminde serbest bölgelerden gerçekleştirilen ihracatta teknoloji yoğun ürünlerin payı, 1,5 puan artışla yüzde 57,6’ya, Haziran 2026’da ise 2,3 puan artışla yüzde 58,9’a ulaştı.
Yılın ilk yarısında toplam 6,6 milyar dolarlık ihracat gerçekleştirilerek yüzde 6,2 artış sağlandı. Toplam satışlar içinde ihracatın payı yüzde 76,6 olarak belirlendi. Haziran ayında dış ticarette ihracatın ithalatı karşılama oranı ise 4,4 puan artışla yüzde 151,8 oldu. Ocak-Haziran döneminde bu oran 7,9 puan artışla yüzde 160,9’a yükseldi.
Haziran 2026 ve yılın ilk yarısına ait veriler, serbest bölgelerin Türkiye’nin dış ticaret performansında yüksek katma değerli üretim ve ihracat üssü rolünü güçlendirdiğini göstermektedir. 410 milyon dolarlık dış ticaret fazlası ve 2,5 milyar dolara ulaşan yılın ilk yarısındaki fazla, serbest bölgelerin net döviz kazandırıcı yapısını belirginleştirmektedir.
Serbest Bölgeler Kurucu ve İşleticileri Derneği (SEBKİDER) tarafından yapılan değerlendirmelerde, küresel ticaretteki yavaşlama ve dış talep dalgalanmalarına rağmen serbest bölgelerin istikrarlı bir büyüme sergilediği vurgulandı. Toplam satışlardaki ihracat payının Haziran 2026’da yüzde 76,6’ya, yılın ilk altı ayında ise yüzde 72,2’ye yükselmesi, serbest bölgelerin iç pazara değil, giderek daha fazla ihracat odaklı üretim merkezlerine dönüştüğünü göstermektedir.
Serbest bölgelerde ihracatın ithalatı karşılama oranı Haziran 2026’da yüzde 151,8’e, yılın ilk yarısında ise yüzde 160,9’a yükseldi. Bu oranlar, serbest bölgelerin Türkiye ekonomisine sağladığı pozitif katkıyı ve ülkenin dış ticaret dengesine kıyasla daha verimli bir yapı oluşturduğunu göstermektedir.
Serbest bölgelerden gerçekleştirilen ihracatta teknoloji yoğun ürünlerin payının Haziran 2026 itibarıyla yüzde 58,9’a ulaşması, bu bölgelerin sadece hacim olarak değil, nitelik olarak da dönüşüm yaşadığını ortaya koymaktadır. Türkiye’nin serbest bölgeleri artık daha fazla yüksek teknolojili, yüksek katma değerli üretim yapılan alanlar haline gelmektedir.
Küresel rekabette yüksek teknolojili ürünlerle güç kazanmanın mümkün olduğu günümüzde, serbest bölgeler bu anlamda yeni bir gelişim alanı sunmaktadır. Serbest bölgelerin net döviz girdisi sağlama rolü, yılın ilk yarısında daha da güçlenirken, mevcut ivme doğrultusunda bu yıl ihracatta 14 milyar dolar, toplam ticaret hacminde ise 30 milyar doları aşmak hedeflenmektedir.
