SPK Yatırım Fonlarına Yönelik Yeni Düzenlemeler Getirdi
SPK, yatırım fonlarına yönelik yeni düzenlemelerle piyasalarda şeffaflığı artırmayı hedefliyor.
EKONOMİ/İSTANBUL
Sermaye Piyasası Kurulu (SPK), 28 Ağustos tarihinde yatırım fonlarıyla ilgili önemli bir karar aldı. Bu karar, serbest fonların temelini oluşturan yatırım fonlarına dair rehberin tamamen yenilenmesini içeriyor. Yeni düzenlemelerle, serbest fonların belirli bir hisse, şirket veya işlem üzerinde aşırı yoğunlaşmasının önüne geçilmesi hedeflenirken, portföy yönetim şirketlerine sermaye ve yönetici sayısı sınırları getiriliyor.
SPK, geçtiğimiz yıl kasım ayında yatırım fonlarında manipülasyonu ve yapay fiyat oluşumlarını önlemek amacıyla duyurduğu düzenlemeleri, geçtiğimiz hafta sonu resmen açıkladı. Yeni kurallar, yatırım fonlarına ilişkin mevcut düzenlemeleri köklü bir şekilde değiştirdi. Bu değişikliklerle birlikte, tek bir hissede aşırı yoğunlaşmanın engellenmesi amaçlanıyor. Ayrıca, fon yönetici sayısına göre serbest fon kurma kuralları ve portföy yönetim şirketlerine sermaye artırımı şartları da getiriliyor. Yatırım fonlarının bu yeni düzenlemelere uyum sağlaması için belirli bir süre tanınıyor.
Tek Hissede Portföy Değeri Kuralı
Yeni düzenlemeye göre, serbest fonların portföy değerinin yüzde 5’inden fazlasını oluşturan sermaye piyasası araçlarının toplamı, fonun portföy değerinin yüzde 20’sini geçemeyecek. Bu durum, bir varlığa en fazla yüzde 5 yatırım yapılabileceği anlamına gelmiyor; fonun toplam değerinin yüzde 20’sini aşan tüm pozisyonlar için bu kural geçerli olacak. Örneğin, 1 milyar TL büyüklüğündeki bir serbest fonun A hissesinde yüzde 12, B hissesinde yüzde 8 ve diğer varlıklarının her birinde yüzde 5 veya altında olması durumunda, bu kurala uyulmuş sayılacak. Ancak A ve B hisselerinin toplamı yüzde 20 olduğu için, bir diğer hissenin ağırlığı yüzde 5’ten yüzde 5,1’e çıktığında, kural ihlal edilmiş olacak. Uzmanlar, artık 5 hisseden oluşan ve her birine yüzde 20 ağırlık veren serbest fonların mümkün olmayacağını, ancak tek bir hissede yüzde 20 veya iki hissede yüzde 10’ar pozisyon alınmasının teorik olarak mümkün olabileceğini belirtiyor.
Halka Açıklık Oranına Göre Alım Sınırı
Bir diğer önemli değişiklik, halka açık bölümdeki paylar üzerinde ne kadar fonun alım yapabileceğini düzenliyor. Eğer bir şirketin fiili dolaşım oranı yüzde 25’in altındaysa, tek bir serbest fon bu hisseyi yüzde 8 oranında taşıyabilecek. Aynı yönetici ve kurucuya ait tüm fonların bu hissedeki yatırımı yüzde 16’yı geçemeyecek. Şirketin fiili dolaşım oranı yüzde 25-50 arasında ise, bu oranlar sırasıyla yüzde 6 ve yüzde 12’ye düşecek. Halka açıklık oranı yüzde 50-75 arasında ise, tek fon için yüzde 4, diğer fonlar için yüzde 8 olacak. Yüzde 75’in üzerinde halka açıklık oranı varsa, serbest fonlarda yüzde 2, diğer fonlarda yüzde 4 sınırı uygulanacak. Ancak BİST30 hisseleri bu kuralın dışında tutulacak.
Serbest fonlar için döviz, yabancı, para piyasası ve kısa vadeli unvanlarına sahip fonlar da bu sınırlamaların dışında kalacak. BİST30’a girmek, şirketler için artık daha değerli hale gelmiş durumda.
Hakim Ortak Durumunda Sınır Daha Düşük
Serbest fon yatırımcılarının hakim olduğu şirketlere yönelik de yeni bir sınırlama getirildi. Fon yatırımcının kontrol ettiği şirketin paylarında, tek bir serbest fon için fiili dolaşımın yüzde 1’i, aynı yönetici ve kurucuya ait tüm fonlar için ise yüzde 2 sınır olacak. Bu sınırlama, sadece hisse ile sınırlı kalmayıp ihraççının tüm enstrümanlarını kapsayacak şekilde genişletildi. Ayrıca, serbest fonların diğer yatırım araçlarına yönelik de sınırlamalar yeni yönetmelikte yer alıyor. Tek bir ihraççının tedavüldeki borçlanma araçlarının yüzde 10’undan fazlası alınamayacak, yönetim sözleşmesine dayalı kira sertifikalarında bu oran yüzde 10, diğer kira sertifikalarında ise yüzde 25 olacak.
Yönetici Sayısına Göre Fon Kurma Şartı
Portföy yöneticileri, yeni dönemde daha kritik bir rol üstlenecek. Buna göre, portföy yönetici sayısı, kurulabilecek serbest fon sayısını etkileyecek. Önceki dönemde özel fonlar hariç, serbest fon sayısı yöneticilerin üç katına kadar çıkabiliyordu. Ancak artık serbest fonların toplam sayısı, şirkette istihdam edilen portföy yöneticisi sayısını aşamayacak. Örneğin, 5 yöneticisi olan bir şirket, daha önce 15 serbest fon kurabilirken, şimdi özel fonlar dahil en fazla 5 serbest fon ihraç edebilecek. Bu kural, yeni ve sonuçlanmamış başvurularda 29 Ağustos 2026’dan itibaren geçerli olacak. Mevcut şirketlerin ise 30 Haziran 2029’a kadar bu kurala uyum sağlaması gerekecek. Ayrıca, her fon için biri sorumlu olmak üzere en az iki portföy yöneticisi görevlendirilecek. Bir yönetici, 1 Ocak 2029’dan itibaren en fazla 10, 1 Ocak 2031’den itibaren ise en fazla 7 fonda görev alabilecek.
Büyük İşlemlere Genel Müdür Onayı
Yeni düzenleme, büyük pozisyon değişimlerinde genel müdür onayını da zorunlu kılıyor. Bir aracın son 30 gündeki ortalama değeri, aynı dönemdeki ortalama fon portföy değerinin yüzde 5’i veya üzerindeyse, o araca ilişkin her alım ve satım kararı için araştırma ve analiz belgeleri genel müdür onayına sunulacak. Bu belgeler en az beş yıl boyunca saklanacak. İlk onaydan sonra sorumlu yönetici, yatırımın değeri, karşı taraf riski ve yoğunlaşması hakkında en geç 15 günde bir rapor verecek.
PYŞ’lere Yeni Sermaye Sınırı
Portföy yönetim şirketlerine sermaye şartı da yeni düzenlemeye dahil edildi. 2027 yılı için geniş yetkili portföy yönetim şirketlerinin başlangıç ve asgari ödenmiş sermayesi 500 milyon TL, faaliyetleri sınırlı şirketlerin sermayesi ise 250 milyon TL olarak belirlendi. Ayrıca, aylık ortalama kolektif portföyün yüzde 50’sinden fazlası serbest fonlardan oluşuyorsa, kapsamdaki şirket yılsonunu takip eden 20 iş günü içinde SPK’ya başvuruda bulunarak çıkarılmış sermayesini yüzde 10 nakit artırmak zorunda kalacak. İlk kontrol ise 2026 yılsonunda yapılacak.
Daha Fazla Şeffaflık İçin TEFAS’a Açıklamalar Sıklaşacak
Yeni yönetmelik, daha fazla şeffaflık sağlamak amacıyla TEFAS (Türkiye Elektronik Fon Dağıtım Platformu) açıklamalarını da sıkılaştırıyor. Daha önce aylık olarak açıklanan portföy dağılım raporları, yeni dönemde haftalık olarak açıklanacak. Ayrıca, bir yatırımcının TEFAS’taki bir fonda payı yüzde 30, 40, 50, 60, 70, 80 veya 90 eşiklerinden birine ulaştığında veya bu eşiklerin altına indiğinde, yatırımcının kimliği ve oranı MKK tarafından KAP’ta açıklanacak. Serbest fonların yatırım yaptığı diğer yatırım fonlarına da sınır getirildi. Fon sepeti, serbest fonlar dışındaki diğer fonların katılma paylarına portföylerinin en fazla yüzde 15’i kadar yatırım yapabilecek, ancak tek bir fona yatırımı yüzde 10’u aşamayacak şekilde gerçekleşecek. TEFAS’ta işlem görmeyen ve unvanında özel bulunmayan serbest fonlardaki yatırımcı sayısı sınırı da 10’dan 50’ye çıkarıldı. Bu tür fonlarda kontrol 31 Aralık 2026’da başlayacak.
Teminat için BİST30 Kullanılacak
Serbest fonların para piyasası işlemleri ve borçlanma araçları işlemleri, fon portföyünün yüzde 20’si ile sınırlandırılıyor. Ayrıca, borsa dışı repo işlemlerinde hisse dayanağı olarak yalnızca BİST30 hisseleri kullanılabilecek. Ters repo teminatı en az yüzde 105 olacak, belirli güvenli varlıklarda ise yüzde 100 uygulanabilecek. Kurucuyla ilişkili tarafların ihraçları, teminata konu araçların yüzde 25’ini aşamayacak. Uzmanlar, bu düzenlemeyle düşük dolaşımlı hisselerin teminat olarak kullanılmasının sona ereceğini belirtiyor. Ayrıca, katılım fonları hariç para piyasası fonlarının portföylerinin en az yüzde 10’u devlet iç borçlanma senetleri veya Hazine’nin Varlık Kiralama Şirketi tarafından ihraç edilen kira sertifikalarına yönlendirilecek. Para piyasası fonlarında toplam mevduat ve katılma hesabı sınırı yüzde 50 olarak kalacakken, fonlar 31 Mart 2027’ye kadar bu kurallara uymak zorunda kalacak.
