ABD Deniz Piyadeleri, Radarsız F-35B Savaş Uçaklarını Aldı
ABD Deniz Piyadeleri, radar gecikmesi nedeniyle radarsız 6 F-35B savaş uçağını teslim aldı. Radarlar daha sonra entegre edilecek.
ABD Deniz Piyadeleri, yeni nesil AN/APG-85 AESA radarındaki gecikme nedeniyle burun kısmında radar yerine denge ağırlığı bulunan 6 adet F-35B savaş uçağını teslim aldı. Bu durum, ABD Hava Kuvvetleri ve Donanması için yapılacak F-35 teslimatlarını da etkileyecek gibi görünüyor. Yeni radarın üretiminde yaşanan gecikme, teslim edilen uçakların yalnızca temel uçuş eğitimlerinde kullanılabileceği anlamına geliyor; radarlar daha sonra bu uçaklara entegre edilecek.
F-35 programında, Lot 17 üretim partisinden itibaren uçaklar, yeni nesil AN/APG-85 AESA radarı için yeniden tasarlanan gövde yapısıyla üretilmeye başlandı. Ancak mevcut AN/APG-81 radarının yerini alacak APG-85’in teslimat programındaki gecikme, üretim hattını doğrudan etkiledi. Yeni radarın montaj noktalarının eski radar sistemiyle uyumsuz olması nedeniyle, uçaklara geçici olarak mevcut radar da takılamıyor.
F-35 Müşterek Program Ofisi (JPO) Direktörü Korgeneral Gregory Masiello, ABD Senatosu Silahlı Hizmetler Komitesi’nde yaptığı açıklamada, şu ana kadar sadece Deniz Piyadeleri için üretilen 6 adet kısa kalkış ve dikey iniş kabiliyetine sahip F-35B savaş uçağının radarsız olarak teslim edildiğini belirtti. Bu uçakların yılın başında üretildiği ve şubat ayında kabul testlerine başladığı ifade edildi. Hava Kuvvetleri ve Donanma henüz radarsız uçak teslim almasa da, yılın ilerleyen dönemlerinde benzer teslimatların yapılması bekleniyor.
Program Ofisi, uçakların üretim hattında bekletilmeyeceğini, radarlar hazır hale geldiğinde teslim edilen uçaklara sonradan entegre edileceğini açıkladı. Bu süreçte radarsız F-35’ler, temel pilot eğitimlerinde kullanılabilecek, ancak muharebe eğitimlerinde görev alamayacak ve operasyonel görevlerde kullanılamayacak.
Pentagon, gelişmiş kabiliyetlerin daha hızlı hizmete alınabilmesi amacıyla geliştirme ve seri üretim süreçlerini eş zamanlı yürütme kararının bilinçli olarak alındığını belirtiyor. Ancak radar krizi, uzun süredir görev hazırlık oranları nedeniyle eleştirilen F-35 programına yönelik tartışmaları daha da artırdı. ABD Sayıştayı’nın Haziran 2026’da yayımladığı rapora göre, 2025 yılında F-35 filosunun yalnızca yaklaşık %25’i tam görev kabiliyetine sahipti. En az bir görevi yerine getirebilecek durumdaki uçak oranı ise %44,1 olarak açıklandı. JPO Direktörü Masiello, Program Ofisi’nin kullandığı farklı hesaplama yöntemine göre görev kabiliyeti oranının %56 seviyesinde olduğunu belirtti, ancak radarsız teslim edilen F-35’lerin tam görev kabiliyetine sahip olmadığını da kabul etti.
AN/APG-85 AESA radarı, F-35 programının uzun süredir devam eden Block 4 modernizasyon paketinin en önemli bileşenlerinden biri olarak görülüyor. Block 4, yalnızca yeni radarı değil; daha güçlü elektrik üretim sistemi, yeni güç yönetim altyapısı, geliştirilmiş termal yönetim sistemi ve artırılmış soğutma kapasitesini de kapsıyor. Yeni radarın mevcut APG-81’e kıyasla daha fazla güç tüketmesi ve daha yüksek ısı üretmesi nedeniyle uçakta kapsamlı altyapı değişiklikleri gerekiyor. Yeni nesil sistemlerle birlikte F-35’in güç ihtiyacının 62-80 kilovata çıkması beklenirken, mevcut soğutma sistemi ise en fazla 32 kilovatı destekleyebiliyor. Bu nedenle programın önündeki en kritik teknik sorunlardan biri soğutma kapasitesi olarak öne çıkıyor.
Program Ofisi, daha yüksek soğutma kapasitesi sağlayacak yeni nesil motor geliştirme çalışmalarını maliyet nedeniyle sonlandırmıştı. Bunun yerine Pratt & Whitney tarafından geliştirilen yeni motor çekirdeğinin 2031 sonrasında hizmete alınması planlanıyor. Bu yükseltmenin yalnızca sınırlı seviyede ek soğutma sağlayacağı, güç ve termal yönetim sistemine yönelik kapsamlı iyileştirmelerin ise birkaç yıl daha sonra devreye gireceği belirtiliyor. Bu nedenle APG-85 radarının tam entegrasyonu ve Block 4 modernizasyon sürecindeki gecikmelerin önümüzdeki yıllarda da F-35 programının en önemli gündem maddelerinden biri olacağı değerlendiriliyor.
